- معرفی و نقد کتاب تهران - http://trbooks.ir -

درآمدی بر برنامه‌ فلسفه برای کودکان

معرفی و نقد کتاب تهران | کتاب «درآمدی بر برنامه فلسفه برای کودکان» جلد نخست از مجموعه‌ی «آموزش مربی فلسفه برای کودکان و نوجوانانِ» پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است و همچون دیگر کتاب‌های مجموعه با این هدف نوشته شده است که دانشی نظری برای علاقه‌مندا‍ن مربی‌گری فلسفه برای کودکان فراهم سازد. دکتر مراد یاری دهنوی عضو هیأت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان است. او چند کتاب و مقاله با موضوع تعلیم و تربیت تألیف و ترجمه کرده است. در میان مقالات و کتاب‌های او به‌طور خاص مبحث «فلسفه برای کودکان» جایگاه برجسته‌ای دارد. از ترجمه‌های او می‌توان به ترجمه‌ی کتابی از «ران شاو» با عنوان «فلسفه در کلاس درس: پرورش مهارت‌های فکری دانش‌آموزان و ایجاد انگیزه در آنان برای یادگیری» و از تألیفات او می‌توان به کتاب‌های «درآمدی بر برنامه‌ی فلسفه برای کودکان» و «زنده بیدار در کوی تعلیم و تربیت ایران: روایت‌هایی از سیره معلمی و سفره زندگانی استاد دکتر علی شریعتمداری» اشاره کرد.

دکتر دهنوی در پیش‌گفتار کتاب «درآمدی بر برنامه‌ فلسفه برای کودکان»، هدف از نوشتن کتاب را «گامی نخستین و پایه برای آشنایی علاقه‌مندان برنامه‌ی فلسفه برای کودکان» بیان کرده و مدعی است که کوشیده «با زبانی ساده و مخاطب‌محور زمینه‌ی آشنایی کلی و علاقه‌مندی معلمان و مربیان» را با برنامه فوق فراهم سازد. بنابر تقریر دهنوی، برنامه‌ی فلسفه برای کودکان «برنامه‌ای تربیتی و آموزشی» است که هدف از آن «پرورش عقلانیت و خردورزی کودکان» است. در تقریر او، این برنامه در برابر «نظام تربیت سنتی» تعریف می‌شود که هدف از آن «پرکردن انبان حافظه کودکان و دانش‌آموزان» است. در این دیدگاه، «حافظه‌محوری و حافظه‌پروریِ» نظام تربیت سنتی در تقابل با پرورش عقلانیت و خردورزی کودکان قرار می‌گیرد. بنابراین، در برنامه‌ی فلسفه برای کودکان، با هدف مذکور، از «نقش‌های معلم، کتاب درسی، شکل کلاس‌داری و تربیت شدن» تعریفی متفاوت با نظام تربیت سنتی ارائه می‌شود.

دکتر دهنوی کتاب را در چهار فصل تنظیم کرده و در صفحهٔ نخست هر فصل به ترتیب سؤالاتی را نوشته و به ترتیب به هرکدام پاسخ داده است. عنوان هر فصل و سؤالات مورد بحث در آنها عبارتند از:


فصل اول، با عنوان «معرفی برنامه‌ی فلسفه برای کودکان»: بنیانگذار برنامه «فلسفه برای کودکان» کیست؟؛ منظور از مفهوم فلسفه در فلسفه برای کودکان چیست؟؛ هدف‌های برنامه فلسفه برای کودکان چیست؟؛ محتوای آموزشی برنامه فلسفه برای کودکان چیست؟؛ روش آموزش یا تدریس در برنامه فلسفه برای کودکان چگونه است؟؛ نقش معلم در برنامه فلسفه برای کودکان چیست؟


فصل دوم، با عنوان «رویکردها و دیدگاه‌ها در برنامه‌ی فلسفه برای کودکان»: رویکرد فرایندی در برنامه‌ی فلسفه برای کودکان به چه معنا است؟؛ رویکرد محتوایی در برنامه‌ی فلسفه برای کودکان به چه معنا است؟؛ رویکرد روایتی و فلسفهٔ روایت در برنامه فلسفه برای کودکان به چه معنا است؟؛ تأمل فرهنگی در مورد محتوای برنامه‌ی فلسفه برای کودکان به چه معناست و چرا ضروری است؟ {این سؤال ناظر به بومی‌سازی محتوای برنامه است}.


فصل سوم، با عنوان «مبانی و رگه‌های فلسفی برنامه‌ی فلسفه برای کودکان»: فلسفه چیست؟؛ سقراط که بود و چه تأثیری در برنامه‌ی فلسفه برای کودکان داشته است؟؛ جان دیویی که بود و چه تأثیری در برنامهٔ فلسفه برای کودکان داشته است؟ فلسفه‌ی تحلیلی چیست و چه تأثیری در برنامه‌ی فلسفه برای کودکان داشته است؟
فصل چهارم، با عنوان «معرفی برخی مؤسسه‌ها و سایت‌های فعال در حوزه‌ی فلسفه برای کودکان»: نهادهای فعال در زمینه‌ی آموزش، پژوهش و نشر در حوزه‌ی فلسفه برای کودکان در ایران کدام‌اند؟؛ سایت‌ها و وبلاگ‌های فعال اطلاع‌رسانی در حوزه‌ی فلسفه برای کودکان در ایران کدام‌اند؟؛ نهادهای فعال در زمینه‌ی آموزش و پژوهش در حوزه‌ی فلسفه برای کودکان در کشورهای دیگر کدام‌اند؟


دهنوی مبحث اصلی کتاب خود، یعنی برنامه‌ی «فلسفه برای کودکان»، را به‌عنوان ایده‌ای که در ذهن و ضمیر متفکری دیگر، «متیو لیپمن»، شکل گرفته و از طریق او و متفکران دیگر پرورانده شده به ما معرفی می‌کند. او در کتاب در مقام شارح نیز ظاهر می‌شود و با طرح برخی پرسش‌ها و برخی مثال‌ها، می‌کوشد آن برنامه را با «زبانی ساده و مخاطب‌محور»، آنطور که در پیشگفتار مدعی شده، برای ما عرضه کند. او تقریباً در کل کتاب، «زبان ساده و مخاطب‌محور» را سرلوحه‌ی کار خود قرار داده و گاه با توضیحات خود و گاه با ارجاع به برخی مقالات و کتاب‌های تألیفی یا ترجمه در زمینه‌ی فلسفه برای کودکان مطلب را برای مخاطب شرح داده است.


در کل، مؤلف در رسیدن به هدف خود، یعنی معرفی برنامه‌ی فلسفه برای کودکان از طریق طرح چند سؤال و بعد تلاش برای پاسخ به آنها موفق است. کتاب را می‌توان به‌عنوان اولین کتاب در زمینه آشنایی با برنامه‌ی فوق در دست گرفت و تقریباً بدون مشکل تا انتها خواند و با کلیاتی درباره‌ی برنامه آشنا شد. البته به‌نظر می‌رسد «زبان ساده و مخاطب‌محور» نویسنده در دو مبحث از کتاب، یعنی مبحث «پرورش خلاقیت کودکان و دانش‌آموزان» و «پرورش توانایی مفهوم‌یابی از تجربه»، نتوانسته است آنطور که باید حق مطلب را ادا کند و بنابراین خواننده وادار می‌شود برای فهم بهتر این مباحث و ربط و نسبت آنها با برنامه‌ی فلسفه برای کودکان به آثار دیگر در این زمینه مراجعه کند. 

از این نویسنده آثار دیگری هم چاپ شده است:

 پاره‌های کتاب: