اطلاعات کتاب

درآمدی بر برنامهٔ فلسفه برای کودکان

۱۳۹۸/۰۶/۱۰

 

کتاب «درآمدی بر برنامه فلسفه برای کودکان» جلد نخست از مجموعه «آموزش مربی فلسفه برای کودکان و نوجوانانِ» پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است و همچون دیگر کتاب‌های مجموعه با این هدف نوشته شده است که دانشی نظری برای علاقه‌مندا‍ن مربی‌گری فلسفه برای کودکان فراهم سازد. دکتر مراد یاری دهنوی عضو هیأت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان است. او چند کتاب و مقاله با موضوع تعلیم و تربیت تألیف و ترجمه کرده است. در میان مقالات و کتاب‌های او به‌طور خاص مبحث «فلسفه برای کودکان» جایگاه برجسته‌ای دارد. از ترجمه‌های او می‌توان به ترجمه کتابی از «ران شاو» با عنوان «فلسفه در کلاس درس: پرورش مهارت‌های فکری دانش‌آموزان و ایجاد انگیزه در آنان برای یادگیری» و از تألیفات او می‌توان به کتاب‌های «درآمدی بر برنامه فلسفه برای کودکان» و «زنده بیدار در کوی تعلیم و تربیت ایران: روایت‌هایی از سیره معلمی و سفره زندگانی استاد دکتر علی شریعتمداری» اشاره کرد.


دکتر دهنوی در پیش‌گفتار کتاب «درآمدی بر برنامه‌ٔ فلسفه برای کودکان»، هدف از نوشتن کتاب را «گامی نخستین و پایه برای آشنایی علاقه‌مندان برنامه فلسفه برای کودکان» بیان کرده و مدعی است که کوشیده «با زبانی ساده و مخاطب‌محور زمینه آشنایی کلی و علاقه‌مندی معلمان و مربیان» را با برنامه فوق فراهم سازد. بنابر تقریر دهنوی، برنامه فلسفه برای کودکان «برنامه‌ای تربیتی و آموزشی» است که هدف از آن «پرورش عقلانیت و خردورزی کودکان» است. در تقریر او، این برنامه در برابر «نظام تربیت سنتی» تعریف می‌شود که هدف از آن «پرکردن انبان حافظه کودکان و دانش‌آموزان» است. در این دیدگاه، «حافظه‌محوری و حافظه‌پروریِ» نظام تربیت سنتی در تقابل با پرورش عقلانیت و خردورزی کودکان قرار می‌گیرد. بنابراین، در برنامه فلسفه برای کودکان، با هدف مذکور، از «نقش‌های معلم، کتاب درسی، شکل کلاس‌داری و تربیت شدن» تعریفی متفاوت با نظام تربیت سنتی ارائه می‌شود. دکتر دهنوی کتاب را در چهار فصل تنظیم کرده و در صفحهٔ نخست هر فصل به ترتیب سؤالاتی را نوشته و به ترتیب به هرکدام پاسخ داده است. عنوان هر فصل و سؤالات مورد بحث در آنها عبارتند از:


فصل اول، با عنوان «معرفی برنامه فلسفه برای کودکان»: بنیانگذار برنامه «فلسفه برای کودکان» کیست؟؛ منظور از مفهوم فلسفه در فلسفه برای کودکان چیست؟؛ هدف‌های برنامه فلسفه برای کودکان چیست؟؛ محتوای آموزشی برنامه فلسفه برای کودکان چیست؟؛ روش آموزش یا تدریس در برنامه فلسفه برای کودکان چگونه است؟؛ نقش معلم در برنامه فلسفه برای کودکان چیست؟


فصل دوم، با عنوان «رویکردها و دیدگاه‌ها در برنامه فلسفه برای کودکان»: رویکرد فرایندی در برنامه فلسفه برای کودکان به چه معنا است؟؛ رویکرد محتوایی در برنامه فلسفه برای کودکان به چه معنا است؟؛ رویکرد روایتی و فلسفهٔ روایت در برنامه فلسفه برای کودکان به چه معنا است؟؛ تأمل فرهنگی در مورد محتوای برنامه فلسفه برای کودکان به چه معناست و چرا ضروری است؟ {این سؤال ناظر به بومی‌سازی محتوای برنامه است}.


فصل سوم، با عنوان «مبانی و رگه‌های فلسفی برنامه فلسفه برای کودکان»: فلسفه چیست؟؛ سقراط که بود و چه تأثیری در برنامه‌ٔ فلسفه برای کودکان داشته است؟؛ جان دیویی که بود و چه تأثیری در برنامهٔ فلسفه برای کودکان داشته است؟؛ فلسفه تحلیلی چیست و چه تأثیری در برنامه فلسفه برای کودکان داشته است؟
فصل چهارم، با عنوان «معرفی برخی مؤسسه‌ها و سایت‌های فعال در حوزه فلسفه برای کودکان»: نهادهای فعال در زمینه آموزش، پژوهش و نشر در حوزه فلسفه برای کودکان در ایران کدام‌اند؟؛ سایت‌ها و وبلاگ‌های فعال اطلاع‌رسانی در حوزه فلسفه برای کودکان در ایران کدام‌اند؟؛ نهادهای فعال در زمینه آموزش و پژوهش در حوزه فلسفه برای کودکان در کشورهای دیگر کدام‌اند؟


دهنوی مبحث اصلی کتاب خود، یعنی برنامه «فلسفه برای کودکان»، را به‌عنوان ایده‌ای که در ذهن و ضمیر متفکری دیگر، «متیو لیپمن»، شکل گرفته و از طریق او و متفکران دیگر پرورانده شده به ما معرفی می‌کند. او در کتاب در مقام شارح نیز ظاهر می‌شود و با طرح برخی پرسش‌ها و برخی مثال‌ها، می‌کوشد آن برنامه را با «زبانی ساده و مخاطب‌محور»، آنطور که در پیشگفتار مدعی شده، برای ما عرضه کند. او تقریباً در کل کتاب، «زبان ساده و مخاطب‌محور» را سرلوحه کار خود قرار داده و گاه با توضیحات خود و گاه با ارجاع به برخی مقالات و کتاب‌های تألیفی یا ترجمه در زمینه فلسفه برای کودکان مطلب را برای مخاطب شرح داده است.


در کل، مؤلف در رسیدن به هدف خود، یعنی معرفی برنامه فلسفه برای کودکان از طریق طرح چند سؤال و بعد تلاش برای پاسخ به آنها موفق است. کتاب را می‌توان به‌عنوان اولین کتاب در زمینه آشنایی با برنامه فوق در دست گرفت و تقریباً بدون مشکل تا انتها خواند و با کلیاتی درباره برنامه آشنا شد. البته به‌نظر می‌رسد «زبان ساده و مخاطب‌محور» نویسنده در دو مبحث از کتاب، یعنی مبحث «پرورش خلاقیت کودکان و دانش‌آموزان» و «پرورش توانایی مفهوم‌یابی از تجربه»، نتوانسته است آنطور که باید حق مطلب را ادا کند و بنابراین خواننده وادار می‌شود برای فهم بهتر این مباحث و ربط و نسبت آنها با برنامه فلسفه برای کودکان به آثار دیگر در این زمینه مراجعه کند. 

از این نویسنده آثار دیگری هم چاپ شده است:

  • فلسفه در کلاس درس: پرورش مهارت‌های فکری دانش‌آموزان و ایجاد انگیزه در آنان برای یادگیری، مراد یاری دهنوی و روح‌الله حیدری، آوای نور
  • زنده بیدار در کوی تعلیم و تربیت ایران: روایت‌هایی از سیره معلمی و سفره زندگانی استاد دکتر علی شریعتمداری، 

 پاره‌های کتاب:

«لیپمن هدف اصلی برنامه فلسفه برای کودکان را نوعی کمک به کودکان و دانش‌آموزان می‌داند که به آنها می‌آموزد تا چگونه خودشان فکر کنند» صفحه ۲۲


«لیپمن در پژوهش‌های خود به این نتیجه رسید که بهترین روش، برای آموزش تفکر به کودکان، استفاده از داستان فلسفی است» صفحه ۲۸.


«در حلقه کندوکاوِ برنامه فلسفه برای کودکان، دانش‌آموزان در مورد قسمتی از یک داستان تأمل‌برانگیز فلسفی با یکدیگر بحث و گفت‌و‌گو می‌کنند. این بحث و گفت‌و‌گو موجب رشد مهارت‌های بین فردی آنها می‌شود. رشد چنین مهارت‌هایی زمینه را برای تربیت، به ویژه تربیت اجتماعی کودکان و دانش‌آموزان، فراهم می‌سازد» صفحه ۲۵. 


«علاوه‌بر داستان‌های فلسفی، از مواد آموزشی دیگری چون یک قطعه شعر، گزارش روزنامه، بازی‌های فکری، عکس و تصویر، یک قطعه فیلم مستند یا غیرمستند یا قطعه‌ای موسیقی هم می‌توان در حکم عامل بحث‌انگیز فلسفی در حلقه کندوکاو استفاده کرد. با توجه به تعدد این مواد آموزشی، قدرت آنها در برانگیختن تحیّر و شگفت‌زدگی در کودکان و تولید ابهام و معما ملاکی مهم در انتخاب آنها برای حلقه کندوکاو است؛ به طوری که بتواند کنجکاوی و پرسشگری کودکان و دانش‌آموزان را برانگیزد» صفحه ۳۰.


«اعتقاد به همگانی بودن توانایی تفکر فلسفی یا فلسفه‌ورزی، نقش معلم به مثابه ماما و پرسش‌گر و روش گفت‌و‌گو از مهمترین تأثیرهای سقراط، فلسفه او و روش زندگی‌اش در برنامه فلسفه برای کودکان بوده است» صفحه ۷۱.

Leave A Comment

Your email address will not be published.