اطلاعات کتاب

از برادران زخمی ما؛ چهره‌ی انسانی یک مبارز

۱۳۹۶/۱۲/۰۹

 
0

معرفی و نقد کتاب تهران | از برادران زخمی ما روایت آخرین ماه‌های زندگی فرنان ایوتُن است؛کارگر جوان کمونیست، مبارز ضد استعمار و از اعضای جبهه‌ی آزادی‌بخش ملی الجزایر و تنها الجزایری اروپایی‌تباری که در جریان انقلاب این کشور به تیغ گیوتین سپرده شد.

الجزایر سوم ژوئیه‌ی ۱۹۶۲، در پی هشت سال مبارزه‌ی مسلحانه‌ی خونین، از قید ۱۳۲سال استعمار فرانسه رها شد. این انقلاب بیش از یک میلیون کشته به جا گذاشت که در تاریخ کشورهای شمال آفریقا، الجزایر با نام «ارض میلیون شهید» هم نامیده می‌شود. بعضی از فرانسوی‌های چپ‌گرا و فرانسوی‌تبارهایی که در الجزایر به دنیا آمده و بزرگ شده بودند هم شانه‌به‌شانه‌ی الجزایری‌ها، برای آزادی الجزایر از استعمار، مبارزه می‌کردند. فرنان ایوتُن یکی از آنها بود. او ۱۲ ژوئن ۱۹۲۶، در خانواده‌ای از طبقه‌ی کارگر در شهر الجزیره به دنیا آمد. در نوجوانی عضو شاخه‌ی جوانان حزب کمونیست بود و سال‌ها بعد که در کمپانی گاز حما مشغول به کار شد، در سندیکاهای کارگری فعالیت می‌کرد.

از برادران زخمی ما داستانی است تکان‌دهنده و تأثیرگذار، نه صرفاً به این دلیل که سرگذشت یک انقلابی، مقاومت و شکنجه‌هایش را بازگو می‌کند، بلکه به دلیل ترسیم چهره‌ای انسانی از او. 

داستانِ از برادران زخمی ما از یک نوامبر بارانی در ۱۹۵۶ آغاز می‌شود. فرنان، به‌عنوان عضو جبهه‌ی آزادی‌بخش ملی الجزایر، مأموریت داشت در یک ساختمان متروکه‌ در محل کارش، کمپانی گاز حما در الجزیره، بمب کار بگذارد. هدف از این کار، آگاه کردن دولت فرانسه از شمار روزافزون مبارزانی بود که برای ایجاد جامعه‌ای خوشبخت‌تر در فرانسه می‌جنگیدند. بمب منفجر نشد، اما فرنان همان روز در محل کارش دستگیر شد. هنگام دستگیری، پلیس در جیب او کاغذی پیدا کرد. کاغذی که نشان می‌داد بمب دیگری هم وجود داشت که هر لحظه ممکن بود منفجر شود. فرنان در بازداشتگاه به‌شدت شکنجه شد تا محل بمب دوم و نام مبارزان و اعضای شبکه را افشا کند. او فرسوده از شکنجه‌‌های طاقت‌فرسا، سه نفر را لو داد و آنها هم دستگیر و شکنجه شدند. مقامات حزب کمونیست و رؤسای جبهه رسماً مسئولیت عمل فرنان ایوتن را به عهده نگرفتند و او دو هفته پس از دستگیری، در دادگاه نظامی به اشد مجازات محکوم شد.

از برادران زخمی ما داستانی است تکان‌دهنده و تأثیرگذار، نه صرفاً به این دلیل که سرگذشت یک انقلابی، مقاومت و شکنجه‌هایش را بازگو می‌کند، بلکه به دلیل ترسیم چهره‌ای انسانی از او. فرناند همواره در سمت زندگی ایستاده است، حتی هنگامی که مبارزه‌ی مسلحانه را در پیش گرفته است. او برای انتخاب محل بمب‌گذاری حساسیت ویژه‌ای دارد تا این اقدام منجر به کشته‌شدن کسی نشود. در طول داستان، از طریق فلش بک‌ها، با گذشته‌ی او، به‌خصوص آشنایی و ازدواج با همسرش هلن، و دوستان و خانواده‌اش آشنا می‌شویم و می‌بینیم عشق به زندگی، عدالت و آزادی است که فرنان جوانِ آرمان‌گرا را به مسیر مبارزه کشانده است.

زخمی ما ، از گوشه‌های تاریک تاریخ فرانسه پرده برمی‌دارد؛ فرانسه‌ای که نامش با جنبش‌های آزادی‌خواهی و مبارزه برای حقوق بشر گره خورده، اما تاریخ استعمارگری خون‌باری در کارنامه دارد. بسیاری از کسانی که در جبهه‌ی مقابل فرنان قرار دارند، حدود یک دهه‌ قبل و در زمان جنگ جهانی دوم و اشغال فرانسه، پارتیزان‌های نهضت مقاومت بودند که با نازی‌ها جنگیدند.

فرنان ایوتن، زاده و بزرگ‌شده‌ی الجزیره خود را الجزایری می‌دانست و نسبت به مبارزات خلق الجزایز احساس مسئولیت می‌کرد، اما پیش از هر چیز انسان بود و امیدها و آرزوهایی داشت. او در مقابل شکنجه مدت کوتاهی مقاومت کرد و هم‌رزمانش را لو داد، اما همزمان دغدغه‌‌اش این بود که قهرمانان از چه جنسی و چگونه‌اند؟ نسبت به وضعیت «عضو حساسش» پس از این شکنجه‌های هولناک نگران بود و تا آخرین لحظه به عدالت باور داشت و امید معصومانه‌اش به عدالت و بخشیده‌شدن را از دست نداد چراکه به کسی آسیب نرسانده بود.

از برادران زخمی ما از گوشه‌های تاریک تاریخ فرانسه پرده برمی‌دارد؛ فرانسه‌ای که نامش با جنبش‌های آزادی‌خواهی و مبارزه برای حقوق بشر گره خورده، اما تاریخ استعمارگری خون‌باری در کارنامه دارد. بسیاری از کسانی که در جبهه‌ی مقابل فرنان قرار داشتند، حدود یک دهه‌ قبل، در زمان جنگ جهانی دوم و اشغال فرانسه، به‌عنوان پارتیزان‌های نهضت مقاومت، با نازی‌ها جنگیدند. اما پارتیزان‌ها و مبارزان سابق، در مقام حاکم، مبارزه‌ی آزادی‌خواهانه‌ی مردمان سرزمین دیگر برای رهایی از قید استعمارگر را آشوب‌گری و تروریسم نامیده و برنمی‌تابیدند.

در واقع باید پذیرفت که حضور یک زیبارو، با نام کوچک هلن و سیمایی بس دلفریب در این بهبودی پس از نقاهت بی‌تأثیر نبوده است. دو هفته‌ی قبل، هنگامی‌که داشت به جروبحث او با مشتری‌ها گوش می‌داد، به نظرش آمد که لهستانی‌ست، یا موهای پرپشت به رنگ طلایی خاصی، مثل علوفه‌ی در سایه مانده (کمی تیره، کدر و زبر). ابروهای باریک، مثل یک لاخ پر، چال چانه‌ای ظریف با گونه‌های برجسته که تا‌به‌حال شبیه‌شان را ندیده بود: دو تپه‌ی خاکی روی گونه‌هایی پهن. تقریباً هر شب (و یکی از شب‌ها عدم حضورش دردناک بود)، هلن با آماده کردن پیش‌غذا یا دسر به دوستش کلارا کمک می‌کند، کلارا رئیس پانسیون خانوادگی «کافه بلو» است که فرنان آنجا اقامت دارد. صفحه‌ی ۳۳

این رمان درخشان، همانند نوشته‌ی سارتر در عصر مدرن در نکوداشت ایوتن و خاطرات ژوئه نورمن، ادای دین ادبیات است به فرنان ایوتنی که با حکم دیوان دادگستری دولت فرانسه اعدام شد و به دلیل آنچه فشار افکار عمومی اعلام شد تقاضای عفوش را نپذیرفتند. این کتاب، اعاده‌ی حیثیتی است از فرنان ایوتن که روزنامه‌های فرانسه هنگام چاپ خبر اعدامش، او را قاتل و تروریست نامیدند. فرنانْ انقلابی و آرمان‌گرایی است که خشونت را طرد کرد و اخلاق و اهداف مبارزه برایش در یک امتداد بودند و هیچ‌یک بر دیگری برتر نبود.

ژوزف آندراس متولد ۱۹۸۴در نرماندی، در آرامش و سکوت زادگاهش زندگی می‌کند و علاقه ندارد درباره‌ی خودش و کارهایش با مطبوعات و رسانه‌‌ها حرف بزند. از برادران زخمی ما اولین رمان اوست. وقتی این اثر سال ۲۰۱۶ برنده‌ی جایزه‌ی گنکور شد؛ آندارس با نوشتن نامه‌ای به آکادمی کنگور و اعلام اینکه رقابت نسبتی با نوشتن و خلاقیت ندارد و ادبیات باید از سکوی قهرمانی و عناوین و نورافکن‌ها دور بماند تا استقلالش حفظ شود، از قبول این جایزه‌ی ۵۰۰۰ یورویی خودداری کرد. اولین اثر آندراس نثری پخته و تأثیرگذار دارد و مهم‌ترین ویژگی‌اش آمیختن هنرمندانه‌ی زبان محاوره‌ و شاعرانه است. نوشتار او در عین سادگی و روانی، ضرباهنگ تند روایت مستند را هم حفظ کرده و در بیان جزئیات هم دقیق است.

از برادران زخمی ما را مریم خراسانی به فارسی ترجمه و نشر نیماژ در ۱۵۱صفحه منتشر کرده است. ترجمه‌ی رمانْ روان و خوش‌خوان است و مترجم موفق شده لحن شاعرانه و در عین حال مستند و صریح و آمیخته با زبان محاوره‌ای اثر را به خوبی به زبان فارسی منتقل کند. در پایان کتاب هم یادداشتی از مترجم ضمیمه شده که به فهم بهتر اثر کمک می‌کند.

پاره‌های کتاب

  • فرنان که تمام روز زیر شکنجه بود، سه نفر را لو می‌دهد. بسته‌شده به نیمکت با سر خمیده به عقب در حالی که از خود می‌پرسید «پس قهرمانان از چه چیزی ساخته شده‌اند؟ از چه پوست و استخوانی، از چه اسکلتی، از چه تاندون‌ها و اعصابی، از چه نسوجی، از چه گوشت و روح و روانی، آن قهرمان‌ها؟…رفقا، ببخشید…شانه‌های او انقدر ستبر نیست تا افتخار به تن کردن لباس استاندار لورولوار را از آنِ خود کند، مثلِ مولن، ملقب به ماکس، که در قطار پاریس برلین دک‌ودنده‌اش خرد شد و حسابی دخلش را آوردند؛ او جربزه‌ی آن ندارد که نامش با تاریخ کشورش پیوند بخورد. رفقا، ببخشید…امیدوارم لااقل جای خوبی مخفی شده باشید، من تا جایی که می‌شد مقاومت کردم. صفحه‌ی ۴
  • سر میز، سوفی از او درباره‌ی دوران جوانی و محله‌ی کودکی‌اش می‌پرسد، «یه بچه مث تمام بچه‌های دیگه، مادام، که با رفقای کوچولوش فوتبال بازی می‌کنه و به محض اینکه بزرگ‌ترها رو برمی‌گردونن با همدیگه دعوا راه می‌ندازن. تیله‌بازی با هسته‌های زردآلو، چون چیز بهتری ندارن، و چراغ‌گازهای خیابون‌ها رو با فلاخن می‌ترکونن» و تعریف کرد که تو ی یک محله‌ی عربِ مسلمان، که اروپایی‌های خیلی کمی درش زندگی می‌کردند، بزرگ شده. تقریباً یک زندگی روستایی، و الجزیره با اینکه نزدیک‌شان بود و در مسیر مستقیم، اما رفتن به آن‌جا براشان عین ماجراجویی بود. پدرشان پاسکال که همیشه‌ی خدا لباس آبی کار و کلاه کاسکت داشت، با دست خودش دیوارهای خانه‌شان را بالا برد. شنبه و یکشنبه همه آستین‌ها را بالا می‌زدند تا دستی به او برسانند و فرنان مسئول درست کردن ملات بود. همه در کنار هم زندگی می‌کردند، بازار عرب‌ها، حمام مغربی، اروپایی‌ها و یهودی‌ها، با درهای باز هنگام شب، زن‌ها با برقع‌های سفید، فکر می‌کنم توی کارت‌پستال این زن‌ها رو دیده باشین، عروسی و ختنه‌سوران‌هایی که تموم محله دعوت می‌شدن، آره، خوش می‌گذشت، و تازه هنوز هم خوش می‌گذره. صفحه‌ی ۹۴

Leave A Comment

Your email address will not be published.