اطلاعات کتاب

در باب مشاهده و ادراک؛ درباره‌ی نگاه دگرگونه به جهان

۱۳۹۶/۱۱/۱۲

 
0

معرفی و نقد کتاب تهران| آلن دوباتنِ سوئیسی نویسنده‌ای است که سعی کرده فلسفه را به زبان ساده بیان کند. کتابِ در باب مشاهده و ادراک درباره‌ی ۹ موضوع لذت اندوه، رفتن به فرودگاه، اعتبار، کار و خشنودی، رفتن به باغ وحش، مردان مجرد، افسون اماکن پرملال، نوشتن و کمدی است. این کتاب گریزی است به زندگی و بهانه‌ای برای طرح این سؤال که چگونه می‌توان دگرگونه به جهان نگاه کرد؟ 

الگوی اصلی، طرح موقعیت‌هایی است که در اثر تکرار شدن در زندگی روزمره‌ی آدمی، کیفیت تجربه را از دست می‌دهند و به عادت تبدیل می‌شوند. در این الگو، او موقعیت‌ها را فرامی‌خواند و عینک عادت را برداشته، عینک تجربه و درک تازه را به چشم می‌زند و مخاطب را نیز به این نظرگاه دعوت می‌کند. به عبارت دیگر، دوباتن می‌گوید ضروری است، از دریچه‌ی هنر و ادبیات، به زندگی نگاهی دیگر بیاندازیم.

فصل اول در باب مشاهده و ادراک، «در باب لذت اندوه» است. آلن دوباتن از راه نگاه‌کردن به نقاشی‌های ادوارد هاپر و خوانش آن‌ها، جستاری کوتاه در باب لذت اندوه نگاشته است. او نقاشی‌ها را به خواننده نشان نمی‌دهد بلکه با توصیفی فرامتنی آن‌ها را در ذهن او تصویر کرده و همراه او می شود تا آنچه را ندیده‌است، تصور کند و سپس، با مرتبط کردن تصورات مخاطب به خوانش خود، او را وامی‌دارد جهان را به‌ شکلی تازه مشاهده و درباره‌اش تفکر کند. از نظر دوباتن تنهایی، درونمایه‌ی نقاشی‌های هاپر است و اندوهی که در تنهاییِ تصاویر وجود دارد، در بطن خود لذت‌بخش است. از نظر او نقاشی‌های هاپر به مخاطب اجازه می‌دهند تا نظاره‌گر بازتابی از غم‌ها و نومیدی‌های خویش بوده و از این‌رو کمتر از مواجهه با آنها آزار ببیند. 

این کتاب گریزی است به زندگی و بهانه‌ای برای طرح این سؤال که چگونه می‌توان دگرگونه به جهان نگاه کرد؟ 

فصل دوم، «در باب رفتن به فرودگاه» است. این بار، دوباتن، برای دگرگونه نگاه‌کردن به جهان، صنعت را به عنوان ابژه انتخاب کرده است. او همراه مخاطب به فرودگاه می‌رود و صنعت را تماشا می‌کرد. دوباتن می‌گوید همه جا را نگاه کن، به شاعرانه‌ی من درباره‌ی فرودگاه گوش کن و حالا سوار بر این هیولای آهنی به آسمان پرواز کن. دوباتن، بر فراز زمین، از نوعی نگاه دیگر به جهانِ زیر پایش با مخاطب حرف می‌زند؛ درکی دیگر از آنچه تاکنون داشته است. او را پشت مردمک های چشمان «پی یرو دلا فرانچسکا» قرار می‌دهد و از او می‌خواهد حالا دوباره به آسمان نگاه کند.

عنوان فصل سوم «در باب اعتبار» است. دوباتن ماجرای ملاقات با زنی به نام کلوئه را در یک رستوران روایت می‌کند. ما آنها را پشت میزی در کنج یک رستوران فرانسوی می بینیم. مرد در تلاطم درونی برای پیداکردن رفتاری اغواگر مقابل معشوق خود است و اعتبار خویش را در ساختن شخصیتی غیر از آنچه هست می‌یابد. در پوششی از عشق و در بستر روایتی ساده، دوباتن از تجلی اعتبار در موقعیت‌های روزمره، حرف می‌زند. 

در فصل چهارم دوباتن به ارتباط کار و خشنودی و تجلی آن در انسان می‌پردازد. او با ارجاعاتی به نظریات مارکس درخصوص کار و موضع‌گیری جهان امروز، نگاهی می‌اندازد به کلمه‌ی خشنودی و تجلی آن در انسانی که کار می‌کند.

دوباتن در فصل پنجم، «در باب رفتن به باغ وحش»، با اشاره‌ای به نظریه‌ی داروین در خصوص تکامل و تمثیلی که از باغ وحش برای توضیح زیست انسانی ارائه می‌دهد بابی تازه برای نگاه به زندگی انسان باز می‌کند. نگاهی که به نظرگاه «دزدموند موریس» (جانورشناس انگلیسی و نقاش سورئالیست و نویسنده‌ی آثاری درباره‌ی دنیای جانوران و قیاس آن با جوامع انسانی) نزدیک‌تر است.

این شیوه‌ی نگاه دوباتن به آن چیزهایی است که شاید روزمره و پیش‌پاافتاده به حساب بیایند و حتی در بسیاری از مواقع نادیده گرفته شوند. او این موقعیت‌ها را به فلسفه، روان‌شناسی، هنر و ادبیات پیوند می‌زند و با نگاهی جدید، درکی تازه ایجاد می‌کند.

فصل ششم «در باب مردان مجرد» نوشته شده است. او خاطره‌ای کوتاه از مرد مجردی را روایت می‌کند که در کوپه‌ی قطار روبه‌روی دختری جوان نشسته است. مرد مجرد به دختر نگاه کرده و با خود خیال‌پردازی‌هایی عاشقانه می‌کند و اما آنچه در انتهای این خیال برایش می‌ماند، باقی‌مانده‌ی پاکت آب سیب دختر جوان است. دختر بدون آنکه از افکار مرد اطلاعی پیدا کند، از قطار پیاده می‌شود و او را در خیالات خود رها می‌کند.  

فصل هفتم، «در باب افسون اماکن پرملال»، در زوریخ می‌گذرد. در این بخش، دوباتن با نگاهی به بورژوازی و تجلی‌اش در زندگی شهری، آن را می‌ستاید. او به این واژه که از نظر بسیاری توهین‌آمیز است، دیگرگونه نگاه می‌کند و از این باب، مکان‌های ملال‌انگیز را به جهت داشتن روح بورژوا (داشتن نظم، خانواده، بهداشت و…) ستایش می‌کند. از نگاه او بسیار معنادار و افسون‌کننده خواهد بود اگر از شهری بخواهیم خسته‌کننده و بورژوا باشد.

«در باب نوشتن»، عنوان فصل هشتم این کتاب است. دوباتن نوشتن را منزل‌گاه نگاه‌کردن می‌داند. او با مثالی از تجربه‌ی شخصی خود، این بخش را آغاز می‌کند و درادامه با اشاره‌ای به خاطره‌نویسی‌های ویرجینیا وولف از وجود ساختاری سخن به میان می‌آورد که وام‌دار نگاه‌کردن، تفکر و سپس انتخاب و تقریر است.

او در فصل نهم، «در باب کمدی»، دوباتن از نگاهی حرف می‌زند که از واقعیت می‌گریزد و اتفاقاً درنهایت به دل همان واقعیت هجوم می‌برد. این شیوه‌ی نگاه دوباتن به آن چیزهایی است که شاید روزمره و پیش‌پاافتاده به حساب بیایند و حتی در بسیاری از مواقع نادیده گرفته شوند. او این موقعیت‌ها را به فلسفه، روان‌شناسی، هنر و ادبیات پیوند می‌زند و با نگاهی جدید، درکی تازه ایجاد می‌کند.

در باب مشاهده و ادراک را نشر نیلا  با ترجمه‌ی امیر امجد در سال ۱۳۹۳ و در ۱۰۳ صفحه با قطع جیبی چاپ کرده است. جلد کتاب را ژیلا اسماعیلیان با استفاده از بخشی از نقاشی اتومات اثر «ادوارد هاپر»، طراحی کرده است. 

پاره‌های کتاب

  • حالا بازیابی امکان مشاهده‌ی رفتارهای عجیب و غریب کسی در قالب جلوه‌های پیچیده‌ی انگیزه‌های ساده‌ی حیوانی برای غذا، سرپناه و تداوم نسل وراثتی شخص سخت دلگرم‌کننده است. هیچ بعید نیست به عضویت یک ساله‌ی پارک باغ وحش ریجنت دربیایم. صفحه‌ی ۷۲
  • خواندن اثری که خود را چنین دقیق وقف توجه به لرزه‌هایی چنان خفیف اما ضروری می‌کند این است که وقتی کتاب را زمین بگذاریم و زندگی خویش را مرور کنیم، دقیقاً به چیزهایی برمی‌خوریم که نویسنده بدان‌ها واکنش داده، گویی خود همراه ما بوده است. صفحه‌ی ۹۵
  • هدف ناخودآگاه و ضمنی شوخی پردازان شاید -با بهره‌گیری از کاربرد ماهرانه‌ی طنز- پدیدآوردن جهانی ست که در آن شمار چیزهایی که باید بهشان خندید اندکی کم تر شود. صفحه‌ی ۱۰۳
  • اغلب چیزهایی که با مزه می‌یابیم‌شان بر موقعیتها یا احساساتی تمرکز دارند که در زندگی عادی در برخورد با آن‌ها دچار شرم یا دستپاچگی می‌شویم. صفحه‌ی ۱۰۲

از دوباتن آثار دیگری هم به فارسی ترجمه شده‌اند

  • تسلی بخشی‌های فلسفه، عرفان ثابتی، ققنوس
  • یک هفته در فرودگاه، مهرناز مصباح، چشمه
  • پروست چگونه می‌تواند زندگی شما را دگرگون کند، گلی امامی، نیلوفر
  • هنر سیر و سفر، گلی امامی، نیلوفر
  • جستارهایی در باب عشق، گلی امامی، نیلوفر
  • معماری شادمانی، پروین آقائی، ملائک.

Leave A Comment

Your email address will not be published.