اطلاعات کتاب

بیروت ۷۵؛ اینجا که پا نهادی از هر آرزویی دست شوی

۱۳۹۶/۱۱/۰۸

 
0

معرفی و نقد کتاب تهران| بیروت ۷۵ از سفر پنج نفر به بیروت آغاز می‌شود؛ فرح، یاسمینه، طعان، ابومصطفی و ابوملا پنج مسافر اتومبیلی هستند که از دمشق به سوی بیروت می‌رود. نویسنده کوشیده هریک از آنها را به عنوان نماد بخشی از جامعه‌ی به سرعت در حال تغییر لبنان معرفی کند.

آنها به زندگی‌شان در سرزمین مادری پشت کرده و هریک به امیدی راه شهر پر آب‌و‌رنگ بیروت را در پیش گرفته‌اند. یکی برای آزادی، دیگری به امید ثروتمند و سرشناس شدن و آن دیگری برای فرار از سرنوشت شومی که سنت‌های دست‌وپاگیر قومی برایش رقم زده‌، بیروت را برگزیده‌‌اند. اما بیروت، شهر آمال و آرزوهای آن‌ها، همان هنگام که برایشان گشاده‌دستانه آغوش گشوده است، تقدیر خون‌بار و غم‌انگیزی را هم تدارک دیده است که به نشانه‌هایی آشکار می‌کند؛ سه زن همسفر سراپا سیاه‌پوش و بی‌چهره‌ی نشسته بر صندلی عقب در راه، شروع به زاری و شیون کردند و کمی بعد، نرسیده به مقصد، در دل شب ناپدید شدند. نزدیک بیروت، شهر با جشنی پرشور اما به رنگ خون و آتش از ایشان استقبال می‌کند.

بیروت ۷۵، داستانی هولناک درباره‌ی کشوری است که در کمتر از یک سال شعله‌های جنگ داخلی ویرانگر در آن شعله‌ور شد و نزدیک به دو دهه به طول انجامید.

بیروت ۷۵ اولین داستان بلند(نوولا) غاده السمان نویسنده‌ی سوری است که در سال ۱۹۷۴ و در آستانه‌ی جنگ داخلی لبنان منتشر شد و بسیاری آن را پیشگویی پیامبرگونه‌ی این واقعه دانسته‌اند. در ایران غاده السمان بیشتر با شعرهایش شناخته می‌شود، اما در جهان عرب ضمن اینکه به عنوان یکی از بنیان‌‌گذاران شعر مدرن عرب مطرح است، بیشتر رمان و داستان‌های کوتاهش شهرت دارند. 

بیروت ۷۵ داستانی هولناک درباره‌ی کشوری است که در کمتر از یک سال شعله‌های جنگ داخلی ویرانگر در آن شعله‌ور شد و نزدیک به دو دهه به طول انجامید؛ چنان‌که که فائزه رمال پیشگویی می‌کند: «غم بسیار می‌بینم…خون می‌بینم…خون فراوان!…» و شیون می‌کند و جوری می‌لرزد که انگار جلوی چشم‌هایش کشتاری قریب‌الوقوع را می‌بیند (صفحه‌ی ۶۶).

 نویسنده از توصیف شهر بیروت برای تصویر کردن مهابت آنچه در آستانه است اما کسی متوجه‌اش نیست بهره می‌برد. نشانه‌هایی در شهر به روشنی آنچه به زودی رخ خواهد داد را هشدار می‌دهند اما تنها فرح غریبه‌ای که به امید پولدار و مشهور شدن به بیروت پا گذاشته، هشدارها را درمی‌یابد. او بیروت را شهری سنگدل می‌بیند که از هر گوشه‌اش صدای گریه‌ و شیونی به گوش می‌رسد: «چه سنگدل هستند. هر جای این شهر شگفت که پا می‌گذارد، سنگدلی سختی سر راهش سبز می‌شود. مدام از گوشه و کنار شهر صدای گریه‌های بلندی می‌شنود که در و دیوار شهر تکرارشان می‌کند. از همان شب اول که پا به این شهر گذاشت، شیون غریبی سر در پی‌اش گذاشته و در سینه‌اش جا خوش کرده است…» (صفحه‌ی ۲۹). او با دلی آکنده از بیم و امید و وحشت از رخدادهایی که از اتفاق هولناکی خبر می‌دهند، خود را همچون ماهی کوچکی در بساط دست‌فروش می‌بیند که در نایلون پر آب شنا می‌کند و در پرتو نورهای شهر گویی در دریای نور شناوراست اما بیهوده خود را به دیوار می‌کوبد تا راهی برای گریز بیابد، اما گریزی نیست.

نقد نویسنده در این اثر متوجه تضاد طبقانی، غرب‌گرایی، آزادی جنسی و حضور همچنان پررنگ ارزش‌های سنتی و نیز آسودگی و بی‌خیالی مردمانی است که سایه‌ی جنگ و ویرانی را بر سر خود احساس می‌کنند اما آن‌چنان درگیر روزمرگی هستند که برایشان معرکه‌ی لوطی و انترش در خیابان، از پرواز هواپیماهای جنگی بر فراز شهر به مراتب جذاب‌تر است.

غاده السمان با زبانی شاعرانه و به کارگیری عناصر سوررئالیستی و قرار دادن آنها در کنار روایت رئالیستی داستان به خوبی چالش‌ها و تعارضات جامعه‌ای را ترسیم کرده می‌کند که تجربه‌ی استعمار را از سر گذرانده است و تغییرات اجتماعی عظیمی را تجربه می‌کند؛ چالش‌ها و تعارضاتی که به روشنی بیانگر علت وقوع جنگ داخلی در این کشور هستند.

نقد نویسنده در این اثر متوجه تضاد طبقانی، غرب‌گرایی، آزادی جنسی و حضور همچنان پررنگ ارزش‌های سنتی و نیز آسودگی و بی‌خیالی مردمانی است که سایه‌ی جنگ و ویرانی را بر سر خود احساس می‌کنند اما آن‌چنان درگیر روزمرگی هستند که برایشان معرکه‌ی لوطی و انترش در خیابان، از پرواز هواپیماهای جنگی بر فراز شهر به مراتب جذاب‌تر است؛ گویی صداها را نمی‌شنوند و خطر را نمی‌بینند.

سمیه آقاجانی، مترجم بیروت ۷۵ در ترجمه‌ای یک‌دست، روان و با کیفیت، به خوبی توانسته تعادل میان لحن شاعرانه و واقع‌گرایی بی‌رحم سمان را حفظ کرده و انعکاس دهد. بیروت ۷۵ اثری جذاب و پرکشش است که خواننده را تا آخر با خود همراه می‌کند اما به عنوان خواننده‌ی اثر در میانه‌های کتاب حیرت‌زده از شباهت غریب وضعیتی که سمان ترسیم می‌کند با تجربه‌ی زیسته‌مان، گاه توان ادامه دادن را در خود نمی‌دیدم. 

*واژگانی که دانته بر دیوار دوزخ نگاشته بود. از متن کتاب صفحه‌ی ۱۹

پاره‌های کتاب

  • جشنی شگفت به پیشواز سواری می‌آمد. این همه آتش و بوی هیمه‌ی سوخته، این همه قله‌های در دوردست فروزان. دل فرح گرفت :«پنداری در بزمی هستم که در آن انسانی را برای پیشکش به خدایی پلید قربانی می‌کنند. نکند قربانی خود من باشم. صفحه‌ی ۱۵
  • زر. من کشته‌مرده‌ی زر و پولم. پول یعنی آزادی، یعنی وقت، یعنی خرید کتاب و صفحه‌ی موسیقی و سفر و خم‌وراست‌نشدن جلو استاد عادل مدیر کتابخانه‌ی ملی، آن‌موقع که آن‌جا کار می‌کردم. پول یعنی زن‌های خوشگل با دست‌های نرم و ناخن‌های بلند رنگی. پول…ولی نیشان را از کجا پیدا کنم؟ سرانجام تماس برقرار شد. یک زن به فرانسوی جواب داد. چیزی سردرنیاوردم. بار ششم که زنگ زدم، خواهش کردم به عربی حرف بزند. بلافاصله گوشی را گذاشت. صفحه‌ی ۲۹
  • پدرش داشت ماهی را لت و پار می‌کرد تا روی موتور قایق کبابش کند. ماهی کوچکی را که از شکم ماهی بزرگ‌تر درآورده بود به مصطفی داد و به سادگی گفت: «نگاه کن! ماهی‌ای که از مرگش دلخور می‌شوی چند لحظه پیش خواهر کوچکترش را قورت داده. فرصت نکرد هضمش کند. زندگی یعنی همین!». صفحه‌ی ۴۸

برای مطالعه‌ی بیشتر

از غاده السمان آثار دیگری هم به فارسی ترجمه شده‌اند

  • دانوب خاکستری، نرگس قندیل زاده، ماهی
  • در بند کردن رنگین‌کمان، عبدالحسین فرزاد، نقره
  • غم‌نامه‌ای برای یاسمن‌ها، عبدالحسین فرزاد، چشمه
  • زنی عاشق در میان دوات، عبدالحسین فرزاد، چشمه
  • ابدیت، لحظه عشق، عبدالحسین فرزاد، چشمه
  • رقص با جغد، عبدالحسین فرزاد، چشمه
  • عشق را به تو ابراز کردم، کاظم آل‌یاسین، مکاتیب
  • معشوق مجازی، عبدالحسین فرزاد، چشمه

Leave A Comment

Your email address will not be published.