درآمدی بر برنامة فلسفه برای کودکان
برنامة فلسفه برای کودکان «برنامه‌ای تربیتی و آموزشی» است که هدف از آن «پرورش عقلانیت و خردورزی کودکان» است.

درآمدی بر برنامة فلسفه برای کودکان

کتاب «درآمدی بر برنامة فلسفه برای کودکان» جلد نخست از مجموعة «آموزش مربی فلسفه برای کودکان و نوجوانانِ» پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است و همچون دیگر کتاب‌های مجموعه با این هدف نوشته شده است که دانشی نظری برای علاقه‌مندا‍ن مربی‌گری فلسفه برای کودکان فراهم سازد. دکتر مراد یاری دهنوی عضو هیأت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان است. او چند کتاب و مقاله با موضوع تعلیم و تربیت تألیف و ترجمه کرده است. در میان مقالات و کتاب‌های او به‌طور خاص مبحث «فلسفه برای کودکان» جایگاه برجسته‌ای دارد. از ترجمه‌های او می‌توان به ترجمة کتابی از «ران شاو» با عنوان «فلسفه در کلاس درس: پرورش مهارت‌های فکری دانش‌آموزان و ایجاد انگیزه در آنان برای یادگیری» و از تألیفات او می‌توان به کتاب‌های «درآمدی بر برنامة فلسفه برای کودکان» و «زنده بیدار در کوی تعلیم و تربیت ایران: روایت‌هایی از سیره معلمی و سفره زندگانی استاد دکتر علی شریعتمداری» اشاره کرد.
دکتر دهنوی در پیش‌گفتار کتاب «درآمدی بر برنامه‌ٔ فلسفه برای کودکان»، هدف از نوشتن کتاب را «گامی نخستین و پایه برای آشنایی علاقه‌مندان برنامة فلسفه برای کودکان» بیان کرده و مدعی است که کوشیده «با زبانی ساده و مخاطب‌محور زمینة آشنایی کلی و علاقه‌مندی معلمان و مربیان» را با برنامة فوق فراهم سازد. بنابر تقریر دهنوی، برنامة فلسفه برای کودکان «برنامه‌ای تربیتی و آموزشی» است که هدف از آن «پرورش عقلانیت و خردورزی کودکان» است. در تقریر او، این برنامه در برابر «نظام تربیت سنتی» تعریف می‌شود که هدف از آن «پرکردن انبان حافظة کودکان و دانش‌آموزان» است. در این دیدگاه، «حافظه‌محوری و حافظه‌پروریِ» نظام تربیت سنتی در تقابل با پرورش عقلانیت و خردورزی کودکان قرار می‌گیرد. بنابراین، در برنامة فلسفه برای کودکان، با هدف مذکور، از «نقش‌های معلم، کتاب درسی، شکل کلاس‌داری و تربیت شدن» تعریفی متفاوت با نظام تربیت سنتی ارائه می‌شود. دکتر دهنوی کتاب را در چهار فصل تنظیم کرده و در صفحهٔ نخست هر فصل به ترتیب سؤالاتی را نوشته و به ترتیب به هرکدام پاسخ داده است. عنوان هر فصل و سؤالات مورد بحث در آنها عبارتند از:
فصل اول، با عنوان «معرفی برنامة فلسفه برای کودکان»: بنیانگذار برنامة «فلسفه برای کودکان» کیست؟؛ منظور از مفهوم فلسفه در فلسفه برای کودکان چیست؟؛ هدف‌های برنامة فلسفه برای کودکان چیست؟؛ محتوای آموزشی برنامة فلسفه برای کودکان چیست؟؛ روش آموزش یا تدریس در برنامة فلسفه برای کودکان چگونه است؟؛ نقش معلم در برنامة فلسفه برای کودکان چیست؟
فصل دوم، با عنوان «رویکردها و دیدگاه‌ها در برنامة فلسفه برای کودکان»: رویکرد فرایندی در برنامة فلسفه برای کودکان به چه معنا است؟؛ رویکرد محتوایی در برنامة فلسفه برای کودکان به چه معنا است؟؛ رویکرد روایتی و فلسفهٔ روایت در برنامة فلسفه برای کودکان به چه معنا است؟؛ تأمل فرهنگی در مورد محتوای برنامة فلسفه برای کودکان به چه معناست و چرا ضروری است؟ {این سؤال ناظر به بومی‌سازی محتوای برنامه است}.
فصل سوم، با عنوان «مبانی و رگه‌های فلسفی برنامة فلسفه برای کودکان»: فلسفه چیست؟؛ سقراط که بود و چه تأثیری در برنامه‌ٔ فلسفه برای کودکان داشته است؟؛ جان دیویی که بود و چه تأثیری در برنامهٔ فلسفه برای کودکان داشته است؟؛ فلسفة تحلیلی چیست و چه تأثیری در برنامة فلسفه برای کودکان داشته است؟
فصل چهارم، با عنوان «معرفی برخی مؤسسه‌ها و سایت‌های فعال در حوزة فلسفه برای کودکان»: نهادهای فعال در زمینة آموزش، پژوهش و نشر در حوزة فلسفه برای کودکان در ایران کدام‌اند؟؛ سایت‌ها و وبلاگ‌های فعال اطلاع‌رسانی در حوزة فلسفه برای کودکان در ایران کدام‌اند؟؛ نهادهای فعال در زمینة آموزش و پژوهش در حوزة فلسفه برای کودکان در کشورهای دیگر کدام‌اند؟
دهنوی مبحث اصلی کتاب خود، یعنی برنامة «فلسفه برای کودکان»، را به‌عنوان ایده‌ای که در ذهن و ضمیر متفکری دیگر، «متیو لیپمن»، شکل گرفته و از طریق او و متفکران دیگر پرورانده شده به ما معرفی می‌کند. او در کتاب در مقام شارح نیز ظاهر می‌شود و با طرح برخی پرسش‌ها و برخی مثال‌ها، می‌کوشد آن برنامه را با «زبانی ساده و مخاطب‌محور»، آنطور که در پیشگفتار مدعی شده، برای ما عرضه کند. او تقریباً در کل کتاب، «زبان ساده و مخاطب‌محور» را سرلوحة کار خود قرار داده و گاه با توضیحات خود و گاه با ارجاع به برخی مقالات و کتاب‌های تألیفی یا ترجمه در زمینة فلسفه برای کودکان مطلب را برای مخاطب شرح داده است.
در کل، مؤلف در رسیدن به هدف خود، یعنی معرفی برنامة فلسفه برای کودکان از طریق طرح چند سؤال و بعد تلاش برای پاسخ به آنها موفق است. کتاب را می‌توان به‌عنوان اولین کتاب در زمینة آشنایی با برنامة فوق در دست گرفت و تقریباً بدون مشکل تا انتها خواند و با کلیاتی دربارة برنامه آشنا شد. البته به‌نظر می‌رسد «زبان ساده و مخاطب‌محور» نویسنده در دو مبحث از کتاب، یعنی مبحث «پرورش خلاقیت کودکان و دانش‌آموزان» و «پرورش توانایی مفهوم‌یابی از تجربه»، نتوانسته است آنطور که باید حق مطلب را ادا کند و بنابراین خواننده وادار می‌شود برای فهم بهتر این مباحث و ربط و نسبت آنها با برنامة فلسفه برای کودکان به آثار دیگر در این زمینه مراجعه کند. 

از این نویسنده آثار دیگری هم چاپ شده است:


فلسفه در کلاس درس: پرورش مهارت‌های فکری دانش‌آموزان و ایجاد انگیزه در آنان برای یادگیری، مراد یاری دهنوی و روح‌الله حیدری، آوای نور
زندة بیدار در کوی تعلیم و تربیت ایران: روایت‌هایی از سیره معلمی و سفره زندگانی استاد دکتر علی شریعتمداری، 

 پاره‌های کتاب:


«لیپمن هدف اصلی برنامة فلسفه برای کودکان را نوعی کمک به کودکان و دانش‌آموزان می‌داند که به آنها می‌آموزد تا چگونه خودشان فکر کنند» صفحة ۲۲
«لیپمن در پژوهش‌های خود به این نتیجه رسید که بهترین روش، برای آموزش تفکر به کودکان، استفاده از داستان فلسفی است» صفحة ۲۸.
«در حلقة کندوکاوِ برنامة فلسفه برای کودکان، دانش‌آموزان در مورد قسمتی از یک داستان تأمل‌برانگیز فلسفی با یکدیگر بحث و گفت‌و‌گو می‌کنند. این بحث و گفت‌و‌گو موجب رشد مهارت‌های بین فردی آنها می‌شود. رشد چنین مهارت‌هایی زمینه را برای تربیت، به ویژه تربیت اجتماعی کودکان و دانش‌آموزان، فراهم می‌سازد» صفحة ۲۵. 
«علاوه‌بر داستان‌های فلسفی، از مواد آموزشی دیگری چون یک قطعه شعر، گزارش روزنامه، بازی‌های فکری، عکس و تصویر، یک قطعه فیلم مستند یا غیرمستند یا قطعه‌ای موسیقی هم می‌توان در حکم عامل بحث‌انگیز فلسفی در حلقة کندوکاو استفاده کرد. با توجه به تعدد این مواد آموزشی، قدرت آنها در برانگیختن تحیّر و شگفت‌زدگی در کودکان و تولید ابهام و معما ملاکی مهم در انتخاب آنها برای حلقة کندوکاو است؛ به طوری که بتواند کنجکاوی و پرسشگری کودکان و دانش‌آموزان را برانگیزد» صفحة ۳۰.
«اعتقاد به همگانی بودن توانایی تفکر فلسفی یا فلسفه‌ورزی، نقش معلم به مثابة ماما و پرسش‌گر و روش گفت‌و‌گو از مهمترین تأثیرهای سقراط، فلسفة او و روش زندگی‌اش در برنامة فلسفه برای کودکان بوده است» صفحة ۷۱.