- معرفی و نقد کتاب تهران - http://trbooks.ir -

آیا عنوان ویراستار باید روی جلد کتاب بیایید؟

گاهی می‌بینیم که روی جلد برخی از کتاب‌های ترجمه‌ای و تألیفی، زیر نام نویسنده و مترجم نام دیگری هم به چشم می‌خورد: نام ویراستار، اتفاقی که چندان رایج نبوده و هنوز هم نیست. در نگاه اول شاید نکته‌ی مثبتی به نظر برسد و مثلاً به اهمیت‌پیداکردن جایگاه ویراستاران و ویرایش در نگاه ناشران یا مخاطبان تعبیر شود. اما با کمی توجه بیش‌تر، به نظر می‌رسد ناشران دنبال نام‌ها هستند که نامشان باعث بیش‌تر دیده شدن کتاب می‌شود (نام‌های مشهوری که زیر عنوان مترجمان ناشناخته ذکر می‌شوند به عنوان ویراستار). در موارد دیگر رویکرد ناشران چندان روشن نیست چرا که در کتاب‌های دیگرشان این ذکر نام ویراستار دیده نمی‌شود و به نظر می‌رسد که بیش‌تر ناظر بر ترجمه‌های ضعیف باشد تا اهمیت ویراستار.

احمد سمیعی گیلانی از ویراستاران شناخته شده ایرانی در بخشی از گفت‌وگوی بلندش با محمدهاشم اکبریانی به این سوال هم پاسخ داده که آیا نقش ویراستار آنقدر مهم است که روی جلد کتاب بیایید یا خیر.

بخشی از این‌گفت‌وگو را که در کتاب «تاریخ شفاهی نشر معاصر ایران: ویرایش گفت‌وگو با ویراستاران» منتشر شده را می‌خوانید:

متاسفانه الان کسانی عنوان ویراستاری را احراز کرده‌اند که عملاً خودشان زیاد نمی‌دانند وظیفه ویراستار چیست و در چه حدی باید باشد تا بتواند این عنوان را احراز کند. به نظر من خود ویراستار باید اهل قلم باشد و در آن زمینه و رشته‌ای که ویراستاری می‌کند تخصص داشته باشد. به علاوه معلومات عمومی هم داشته باشد. برای آنکه ادبیات گستره‌ی فراخی دارد و به خصوص در ادبیات داستانی همه‌ی سوابق معلوماتی آن نویسنده در رشته‌های متعدد منعکس می‌شود. این است که هرکسی نمی‌تواند سمت ویراستاری را احراز کند. در کشورهای پیشرفته ویراستار نویسنده‌پرور است. در واقع در پس آن صحنه‌ی تألیف و پیدایش اثر همیشه ویراستار است که حضور دارد. منتهی در بعضی از جاها اسمش می‌آید و در بعضی جاها نمی‌آید. مثلاً در جامعه‌ی ادبی زبان عربی ما می‌بینیم که حتی در پشت جلد اسم ویراستار هست. حتی در کتاب‌هایی که ترجمه می‌شوند، دو نفر هستند که پدیدآورنده‌ی اثرند؛ یکی آن کسی است که کاملا به زبان مبدا مثلا انگلیسی یا فرانسه یا آلمانی مسلط است و یکی هم آن کسی که در رشته‌ی مربوط به آن اثر تخصص دارد. فرض‌کنید اگر رشته‌ی فلسفه یا اجتماعی باشد در آن زمینه تخصص داشته و اهل اصطلاح باشد. این است که آن چیزی که از زیر دست اینها بیرون می‌آید هم از نظر مطابقت با اثر اصلی اعتبار دارد هم از نظر اصطلاحات و زبان. اسم هر دو معمولا در پشت جلد می‌آید. در آثار ترجمه‌ای که در قاهره یا بیروت چاپ می‌شود، اسم هر دو می‌آید؛ ولی در اینجا اینطور نیست. در اینجا فقط اسم ویراستار در بیشتر انتشارات فرمالیته است. یعنی اسمش آمده برای آنکه ناشر فقط بگوید این کتاب ویرایش شده است.